Sen Bách Diệp và lý do được chọn để ướp trà sen Tây Hồ

Sen Bách Diệp là cái tên quen thuộc với những ai từng tìm hiểu về trà ướp hương truyền thống của người Hà Nội. Nhưng không phải ai cũng biết chính xác sen Bách Diệp là loại sen như thế nào, vì sao nó lại được chọn làm nguyên liệu ướp trà thay vì hàng chục giống sen khác đang trồng khắp cả nước. Câu trả lời nằm ở cấu tạo bông hoa, mùi hương và cả một truyền thống lâu đời gắn liền với vùng đất Tây Hồ. Nếu bạn từng thắc mắc điều gì làm nên hương thơm đặc trưng của trà sen Tây Hồ, câu chuyện bắt đầu chính từ loài sen này.

Sen Bách Diệp là gì

Bách Diệp, theo nghĩa Hán Việt, có nghĩa là trăm cánh. Đây là giống sen có số lượng cánh hoa nhiều vượt trội so với các loại sen thông thường, thường dao động từ 50 đến hơn 100 cánh mỗi bông. Chính vì sở hữu nhiều lớp cánh xếp chồng lên nhau, sen Bách Diệp mang dáng vẻ đầy đặn, tròn trịa hơn hẳn sen đơn hay sen quỳ. Loài sen này gắn liền với vùng Hồ Tây, nơi có điều kiện thổ nhưỡng và nguồn nước phù hợp để cây phát triển bền vững qua nhiều thế hệ. Người dân trồng sen lâu năm ở đây vẫn giữ thói quen nhân giống thủ công để bảo tồn đặc tính quý của loài hoa này.

Đặc điểm nhận dạng của sen Bách Diệp Tây Hồ

Một bông sen Bách Diệp đạt chuẩn thường có màu hồng phớt nhẹ, đậm dần về phía đầu cánh. Cánh hoa dày, cứng cáp hơn so với sen lai, khi chạm vào có cảm giác chắc tay chứ không mềm oặt. Nhị hoa vàng tươi, tỏa hương thơm nồng ngay cả khi hoa chưa nở hết. Một điểm dễ nhận biết khác là kích thước bông khá lớn, đường kính có thể đạt 15 đến 20 cm lúc nở rộ. Đáng chú ý, sen Bách Diệp thường nở vào sáng sớm, đúng thời điểm hương thơm đạt đỉnh, đây cũng là lý do người hái sen luôn phải ra đầm từ tờ mờ sáng.

Vì sao sen Bách Diệp giữ hương lâu hơn các loại sen khác

Số lượng cánh nhiều đồng nghĩa với diện tích bề mặt tỏa hương lớn hơn. Bên trong mỗi lớp cánh là các tuyến tinh dầu li ti, nơi sản sinh ra mùi hương đặc trưng của sen. Sen càng nhiều cánh, lượng tinh dầu tích lũy càng dồi dào, hương thơm vì thế cũng bền hơn theo thời gian. Thực tế cho thấy, hoa sen Bách Diệp sau khi hái vẫn giữ được hương rõ rệt trong nhiều giờ, đủ thời gian để nghệ nhân hoàn thành công đoạn ướp trà mà không lo hương phai giữa chừng. Đây chính là lợi thế lớn nhất khiến loại sen này vượt trội so với các giống sen phổ thông.

Cấu tạo gạo sen, phần quyết định hương trà

Bên trong mỗi bông sen Bách Diệp là phần gạo sen, tức lớp tơ mảnh bao quanh nhị hoa. Đây được xem là phần cô đọng hương thơm đậm đặc nhất của cả bông hoa. Nghệ nhân ướp trà phải tách riêng phần gạo sen này, rồi rải xen kẽ với từng lớp trà khô theo tỷ lệ nhất định. Công đoạn tách gạo sen đòi hỏi sự tỉ mỉ cao, bởi chỉ cần thao tác vội vàng, gạo sen dễ bị dập nát và mất đi phần lớn tinh dầu quý giá. Với những bông sen ít cánh, lượng gạo sen thu được rất ít, không đủ để ướp một mẻ trà đạt chuẩn.

Sen Bách Diệp và trà Thái Nguyên, sự kết hợp không phải ngẫu nhiên

Không phải loại trà nào cũng phù hợp để ướp cùng sen Bách Diệp. Trà Thái Nguyên, đặc biệt là dòng trà có hương cốm non và hậu ngọt sâu, được xem là bạn đồng hành lý tưởng của loài sen này. Hương cốm nhẹ của trà không lấn át hương sen, ngược lại còn tôn lên tầng hương thanh khiết đặc trưng. Khi hai hương vị hòa quyện, chén trà thu được vừa có vị chát dịu quen thuộc của trà Thái Nguyên, vừa phảng phất mùi sen thơm mát khó lẫn với bất kỳ loại trà ướp hoa nào khác trên thị trường.

Phân biệt sen Bách Diệp thật với các loại sen dễ nhầm lẫn

Trên thị trường hiện có không ít loại sen bị gắn mác Bách Diệp để bán giá cao hơn. Cách phân biệt đơn giản nhất là đếm số cánh hoa. Sen Bách Diệp thật luôn có số cánh vượt trội, xếp thành nhiều tầng rõ rệt, trong khi sen lai hoặc sen thường chỉ có một hoặc hai lớp cánh mỏng. Màu sắc cũng là dấu hiệu đáng tin cậy. Sen Bách Diệp chuẩn Tây Hồ có sắc hồng hài hòa, không quá nhạt cũng không rực rỡ bất thường. Nếu gặp bông sen màu hồng đậm gắt hoặc cánh mỏng dễ rách, khả năng cao đó không phải sen Bách Diệp nguyên bản.

Vì sao sen Bách Diệp trở thành nguyên liệu quý trong ướp trà truyền thống

Ngoài yếu tố hương thơm, sen Bách Diệp còn gắn với giá trị văn hóa lâu đời của người Hà Nội xưa. Nghề ướp trà sen từng chỉ dành cho tầng lớp quý tộc, và sen Bách Diệp luôn là lựa chọn hàng đầu bởi độ quý hiếm cũng như công sức trồng trọt, chăm sóc kỳ công. Ngày nay, dù nghề ướp trà sen đã phổ biến hơn, sen Bách Diệp vẫn giữ vị trí không thể thay thế. Một nhận định thực tế từ những người làm nghề lâu năm là dù công nghệ ướp hương nhân tạo phát triển đến đâu, hương sen Bách Diệp tự nhiên vẫn là thứ không gì sao chép được trọn vẹn.

Một vài lưu ý khi chọn mua trà ướp sen Bách Diệp

Khi mua trà sen, nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ghi chú cụ thể loại sen sử dụng và vùng trồng. Trà nền cũng quan trọng không kém phần hoa ướp. Nhiều cơ sở sử dụng trà móc câu làm nền vì cánh trà xoăn chặt, hương cốm vừa phải, rất hợp để tôn lên hương sen mà không gây cảm giác nồng gắt. Ngoài ra, hãy thử ngửi trực tiếp gói trà trước khi mua. Trà ướp sen Bách Diệp thật thường có hương thanh, dịu, không hắc và không lẫn mùi hóa chất tạo hương công nghiệp.

Kết luận

Tóm lại, sen Bách Diệp không chỉ là một giống sen đẹp về hình dáng mà còn sở hữu cấu trúc cánh và hương thơm lý tưởng để ướp trà. Từ số lượng cánh vượt trội, lượng gạo sen dồi dào cho đến khả năng giữ hương bền lâu, tất cả đều lý giải vì sao loài sen này được xem là nguyên liệu không thể thay thế trong nghề ướp trà truyền thống của người Hà Nội. Với những ai yêu thích trà sen, hiểu rõ về sen Bách Diệp cũng là cách để trân trọng hơn từng chén trà mình thưởng thức mỗi ngày.

Xem thêm: Một chén trà sen Tây Hồ giữa ngày chuyển thu, hơn cả thú thưởng trà